คอลัมน์

ชีวิต ม.ต้น ของผม "เหมือนในอนิเมะ" จริง ๆ แต่ ม.ต้น แบบนั้นกำลังเปลี่ยนไป

ตอน ม.ต้น ผมเดินไปโรงเรียน 15 นาทีทุกเช้า ถึงโรงเรียนประมาณ 7 โมงเพื่อซ้อมเทนนิสก่อนเข้าเรียน ตอนกลางวันก็กินข้าวกล่องที่แม่ทำให้ เลิกเรียนก็ทำความสะอาดห้องเรียนแล้วไปซ้อมชมรมต่อ เสาร์-อาทิตย์ก็ยังไปซ้อมและไปแข่งกับโรงเรียนอื่น พอผมเล่าเรื่องข้าวกล่องให้ชูจิฟัง ชูจิก็บอกว่า "เหมือนในอนิเมะเลย" ซึ่งก็จริงครับ ชีวิต ม.ต้น ของผมเหมือนที่หลายท่านเคยเห็นในอนิเมะแทบทุกอย่าง

แต่ระหว่างที่เล่า ผมก็นึกขึ้นได้ว่า ที่โกเบ บ้านเกิดของผม เพิ่งจะยกเลิกชมรมในโรงเรียน ม.ต้น ไป และเพื่อนคนหนึ่งที่ตอนนี้เป็นครู ม.ต้น ก็บอกว่าวิธีสอนเปลี่ยนไปเยอะมาก บทความนี้เลยอยากเล่าสองเรื่องนี้ควบคู่กันครับ คือชีวิต ม.ต้น ที่ผมเคยสัมผัสจริง ๆ กับสิ่งที่กำลังเปลี่ยนไปในปัจจุบัน

ข้าวกล่อง ชุดนักเรียน และอีกหลายอย่างที่เหมือนในอนิเมะ

ตอน ม.ต้น ตอนกลางวันต้องเอาข้าวกล่องไปเองครับ ตรงนี้แหละที่ชูจิบอกว่า "เหมือนในอนิเมะเลย" ทางฝั่งแม่เองก็ลำบากเหมือนกัน เพราะต้องทำให้ทุกเช้า ถ้าวันไหนแม่ป่วยทำไม่ได้ ผมจำได้คร่าว ๆ ว่าโรงเรียนมีข้าวกล่องให้ซื้อด้วยคูปอง ส่วนบ้านที่ไม่สะดวกเตรียมข้าวกล่อง ก็มีวิธีของตัวเองอยู่แล้ว

ชุดนักเรียนก็เหมือนกันครับ ตอนประถมโรงเรียนของผมไม่มีชุดนักเรียน ผมเลยได้ใส่ชุดนักเรียนแบบเป็นทางการแค่ช่วง ม.ต้น เท่านั้น ส่วนการทำความสะอาดห้องเรียนด้วยตัวเอง ก็ยังมีต่อเนื่องมาจากตอนประถม

อีกอย่างที่ต่างจากประถมคือจำนวนคนครับ ตอนประถมห้องของผมมีนักเรียนแค่ 36 คน และมีห้องเดียวทั้งชั้น แต่ ม.ต้น มีร้อยกว่าคน แยกเป็น 3 ห้อง ทุกปีเลยต้องลุ้นว่าจะได้อยู่ห้องไหน

วิชาจริยธรรม กับคำถามว่า "อิสรภาพคืออะไร"

อีกเรื่องที่ผมยังจำได้ดีคือวิชาจริยธรรม (โดโตกุ) ครับ ที่ญี่ปุ่นไม่มีวิชาศาสนา แต่มีวิชานี้แทน ผมเรียนวิชานี้ตั้งแต่ประถมจนถึง ม.ต้น ส่วนใหญ่ครูจะให้อ่านเรื่องสั้นที่ชวนให้คิด เช่น เด็กผู้ชายคนหนึ่งทำผิดแล้วโกหก พอรู้สึกผิด สุดท้ายก็สารภาพ แล้วก็รู้สึกโล่งใจขึ้น

มีครั้งหนึ่ง หัวข้อของคาบเรียนคือ "อิสรภาพ" ครูเปิดคาบด้วยคำถามว่า "สิ่งที่ตรงข้ามกับอิสรภาพคืออะไร" พอผมเล่าถึงตรงนี้ ชูจิก็ตอบทันทีว่า "ไม่อิสระ" ซึ่งเป็นคำตอบเดียวกับที่ผมตอบตอนเด็กเลยครับ แล้วผมก็โดนครูดุ เพราะครูอยากได้คำตอบที่ผ่านการคิดมาแล้ว เช่น "การยึดติดกับบางสิ่ง" จริง ๆ คำตอบมีได้หลายแบบ แต่ผมดันตอบไปโดยไม่คิดอะไร ตอนเด็กผมรู้สึกว่าวิชานี้น่าเบื่อ แต่จนถึงวันนี้ ผมก็ยังจำคำตอบที่ผิดของตัวเองได้

ชมรมคือศูนย์กลางของชีวิต ม.ต้น

พอขึ้น ม.ต้น ก็มีสิ่งหนึ่งที่ตอนประถมไม่มี คือ "บุกัตสึ" หรือชมรมครับ ตอนประถม กีฬาที่ผมเล่นส่วนใหญ่เป็นฟุตบอลง่าย ๆ กับเพื่อน แต่พอขึ้น ม.ต้น ก็มีตัวเลือกใหม่ ๆ มากขึ้น ผมตื่นเต้นมาก และเลือกเข้าชมรมเทนนิส เพราะก่อนหน้านั้นไม่ค่อยมีโอกาสได้เล่น

หลังจากนั้น ชีวิตแต่ละวันของผมก็หมุนรอบชมรมครับ ตอนเช้ามีซ้อมประมาณ 7 โมง ซ้อมสักชั่วโมงหนึ่งแล้วค่อยเข้าห้องเรียน หลังเลิกเรียนก็มีซ้อมอีกรอบ ผมจำได้ว่าตอนทำความสะอาดห้องเรียนหลังเลิกเรียน ผมอยากทำให้เสร็จเร็วที่สุด จะได้ไปตีเทนนิสต่อ เพราะชอบเทนนิสมากจริง ๆ เสาร์-อาทิตย์ก็ไปซ้อม และบางครั้งก็ไปแข่งกับโรงเรียนอื่น

ชมรมไม่ได้มีแค่กีฬานะครับ ชมรมดนตรีก็มีคนเยอะเหมือนกัน แต่ที่โรงเรียนของผมนักเรียนไม่มาก ประเภทของชมรมเลยมีไม่มาก ถึงอย่างนั้น ชมรมก็เป็นสิ่งที่เกือบทุกคนชื่นชอบครับ

แต่ชมรมแบบนั้นกำลังกลายเป็นภาระของครู

แต่ชมรมที่ผมชอบมากขนาดนั้น ตอนนี้กำลังเปลี่ยนไปครับ ที่โกเบ บ้านเกิดของผม มีการยกเลิกชมรมในโรงเรียน ม.ต้น เพราะเป็นภาระหนักสำหรับครู ลองคิดดูนะครับ ครูคนหนึ่งเรียนมาเพื่อสอนภาษาอังกฤษ ไม่เคยฝึกเป็นโค้ชเทนนิส แต่จู่ ๆ ก็ถูกมอบหมายให้ดูแลชมรมเทนนิส ข้อแรก ต้องเรียนรู้กติกา ข้อสอง ต้องเรียนรู้วิธีสอนเทนนิส ทั้งที่ตัวเองอาจไม่เคยเล่นมาก่อน ข้อสาม ต้องอยู่โรงเรียนจนดึก เพราะกว่าจะได้ทำงานของตัวเอง ก็ต้องรอให้ชมรมเลิกก่อน แล้วเสาร์-อาทิตย์ก็ต้องมาดูชมรมอีก แทบไม่มีเวลาพักเลย

ตอนคุยกัน เราพูดถึงข่าวที่ว่า ครู ม.ต้น และ ม.ปลาย ในญี่ปุ่นจำนวนมากทำงานเกิน "คาโรชิไลน์" ชูจิช่วยอธิบายว่า เป็นเส้นเกณฑ์ที่ถ้าทำ OT เกินกว่านี้ จะเสี่ยงป่วยมากขึ้น รัฐบาลญี่ปุ่นกำหนดไว้ที่ OT เดือนละ 80 ชั่วโมง

ทางออกที่โกเบเริ่มทำคือ ตั้งทีมของชุมชนในพื้นที่ แล้วจ้างโค้ชจากข้างนอกมาดูแล ชมรมจะไม่ผูกกับโรงเรียนอีกต่อไป แต่ผูกกับชุมชนแทน นโยบายนี้เพิ่งเริ่มปีนี้เป็นปีแรก ผมเองก็ยังไม่รู้ว่าจะออกมาเป็นอย่างไร แต่ถ้าได้ผล ที่อื่นก็อาจจะทำตามครับ

วิธีสอนก็ไม่เหมือนสมัยผมแล้ว

ไม่ใช่แค่ชมรมครับ วิธีสอนในห้องเรียนก็เปลี่ยนไปเหมือนกัน สมัยผม ครูใช้แค่กระดานกับชอล์ก แต่เพื่อนผมที่เป็นครู ม.ต้น อยู่ตอนนี้บอกว่า ทั้งเครื่องมือและวิธีการสอนเปลี่ยนไปเยอะมาก ครูไม่ได้แค่อธิบายอย่างเดียว แต่จะตั้งโจทย์แล้วแจกให้ทุกคน ใครอยากคิดเองก็ทำคนเดียว ใครถนัดทำเป็นกลุ่มก็ทำกับเพื่อน ถ้าเห็นว่าคนหนึ่งทำได้ แต่อีกคนยังติดอยู่ ก็ให้สองคนนั้นจับคู่กันสอน ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นในคาบเรียนเดียวกัน พอได้ฟังแบบนี้ ผมก็คิดว่าสิ่งที่ผมเล่าอยู่ตรงนี้ ก็อาจจะไม่ทันสมัยแล้วก็ได้ครับ

ม.ต้น แบบในอนิเมะ กับ ม.ต้น ในวันนี้

ทั้งหมดที่เล่ามาเป็นประสบการณ์ของผมเองโดยตรง โรงเรียนที่อื่นอาจไม่เหมือนกัน และปัจจุบันหลาย ๆ อย่างอาจจะเปลี่ยนไปแล้ว แต่ก็หวังว่าทุกท่านจะพอเห็นภาพว่า โรงเรียน ม.ต้น ของญี่ปุ่นเป็นแบบนี้ครับ

ทำไมโรงเรียนที่ญี่ปุ่นถึงให้ความสำคัญกับชมรมมากขนาดนี้ คุณคิดว่าเป็นเพราะอะไรครับ

คลิปนี้เป็นตอนที่ 2 ของซีรีส์ "โรงเรียนที่ญี่ปุ่น" ตอนต่อไปจะเป็นเรื่อง ม.ปลาย หรือมหาวิทยาลัย ส่วนตอนที่ 1 เรื่องโรงเรียนประถม ดูได้ที่นี่ครับ https://youtu.be/0awKtKCr88o

ในช่องนี้ ผม (คนญี่ปุ่น) และชูจิ (คนไทย) จะมาวิเคราะห์วิธีคิดและวัฒนธรรมของคนไทยและคนญี่ปุ่นด้วยกัน เราไม่ได้ตัดสินว่าฝ่ายไหนถูกหรือผิด

ผู้ดำเนินรายการ: เรียว ฟูจิโอกะ / ชูจิ ดำเนินการโดย บริษัท มิชิ แอนด์ จำกัด (Michi & Co., Ltd.) กรุงเทพฯ