หัวหน้าคนญี่ปุ่น "ชอบ" OT จริงหรือ? 3 เหตุผลที่อาจทำให้เขา "จำเป็น" ต้องอยู่ดึก
ผมเป็นคนญี่ปุ่น แต่ไม่เคยทำงานในบริษัทที่ญี่ปุ่นเลยครับ ผมเคยทำงานที่เยอรมนี แล้วตอนนี้ก็มาอยู่ที่กรุงเทพฯ ภาพ "คนญี่ปุ่นชอบ OT" ผมจึงรู้จากคำบอกเล่ามากกว่าประสบการณ์ของตัวเอง แต่ภาพออฟฟิศหลังเลิกงานที่เหลือแต่คนญี่ปุ่นนั่งทำงานกันอยู่ อันนี้ผมเห็นมากับตาตั้งแต่สมัยอยู่เยอรมนีแล้ว
ถ้าคุณทำงานในบริษัทญี่ปุ่นในไทย คงเคยเจอฉากนี้ครับ ถึงเวลาเลิกงาน เราเก็บของ บอกว่า "โอเค บ๊ายบายครับ" แล้วหัวหน้าคนญี่ปุ่นก็ยังนั่งอยู่ที่โต๊ะ น้อยครั้งมากที่จะเห็นหัวหน้ากลับก่อน นอกจากว่าเขาจะมีธุระจริง ๆ คำถามคือ เขา "ชอบ" OT จริงหรือเปล่า ผมเลยชวนชูจิ คนไทยที่เคยทำงานที่ญี่ปุ่น มาคุยเรื่องนี้ด้วยกันครับ
ที่ญี่ปุ่น "กลับก่อนไม่ได้" ที่ไทย "หัวหน้ากลับทีหลัง"
ชูจิเล่าว่าตอนทำงานที่ญี่ปุ่น คนรอบข้าง OT กันเยอะมาก และถ้าทุกคนยังนั่งอยู่แล้วเราลุกกลับคนเดียว ก็จะรู้สึกแปลก ๆ เพราะพอจะลุกก็เห็นว่า "คนนั้นยังไม่กลับ" "หัวหน้ายังอยู่" สุดท้ายก็นั่งต่อ ส่วนบริษัทญี่ปุ่นในไทย ชูจิบอกว่า OT มีบ้าง แต่น้อยกว่าที่ญี่ปุ่นเยอะ คนที่ยังกลับช้าอยู่ก็คือหัวหน้าคนญี่ปุ่นนั่นเอง
ฟังแล้วผมก็นึกถึงตอนอยู่เยอรมนีครับ ที่นั่นพนักงานทั่วไปในบริษัทญี่ปุ่นทำงานตามเวลาที่กำหนดไว้ แต่หัวหน้าคนญี่ปุ่นที่ถูกส่งมาจากบริษัทแม่ก็ยัง OT กันเยอะเหมือนกัน ไม่ว่าจะที่ไทยหรือที่เยอรมนี คนที่อยู่ดึกจึงเป็นกลุ่มเดียวกัน คือคนญี่ปุ่นที่ถูกส่งมาจากบริษัทแม่ ทำไมถึงเป็นแบบนั้น ผมกับชูจิลองวิเคราะห์จากประสบการณ์ตรงของเราทั้งคู่ ซึ่งแน่นอนว่าไม่ใช่คำตอบเดียวที่ถูกต้องครับ
เหตุผลที่ 1: งานที่ค่อย ๆ ขยายแบบ "อะมีบา"
ที่ไทยหรือเยอรมนีที่ผมเคยทำงาน JD มักจะค่อนข้างชัดเจนว่าเราทำหน้าที่อะไร และตัดสินใจได้แค่ไหน แต่บริษัทญี่ปุ่นหลายแห่ง ถึงจะมีตำแหน่งและมี JD อยู่บ้าง ก็มักไม่ได้กำหนดตายตัวว่า "งานของคุณคือแค่นี้" ถ้าใครตัดต่อคลิปเป็น ก็อาจมีคนมาบอกว่า "ตัดต่อเป็นด้วยเหรอ งั้นช่วยตรงนี้หน่อยสิ" งานจึงขยายไปตามความสามารถและสถานการณ์ของแต่ละคน วิธีนี้เรียกกันว่าการทำงานแบบ "อะมีบา" (ตอนที่ผมพูดคำนี้ ชูจิถึงกับถามกลับว่า "อะไรนะ") คนนี้ฝากนิด คนนั้นฝากหน่อย พอถึงเวลาเลิกงาน ก็ยังมีงานค้างอยู่
พอเป็นคนญี่ปุ่นที่ถูกส่งมาทำงานที่ไทย อะมีบาตัวนี้จะยิ่งโตกว่าตอนอยู่ญี่ปุ่นอีกครับ สมมติว่าที่ญี่ปุ่นเขาอยู่แผนกขาย พอมาไทย เขาอาจต้องดูบัญชีและเรื่องบุคลากรไปด้วย ขอบเขตความรับผิดชอบกว้างขึ้นมาก ปริมาณงานก็เยอะตาม ทำไม่เสร็จในเวลา ก็ต้อง OT นี่คือความเป็นไปได้แรก ซึ่งมาจากวิธีแบ่งงานของบริษัทญี่ปุ่นเอง ไม่ใช่ว่าเขาบ้างานหรืออยากอยู่ดึกครับ
เหตุผลที่ 2: OT เท่าไรก็ไม่ได้ค่า OT
คนญี่ปุ่นที่ถูกส่งมาจากบริษัทแม่ มักมาในตำแหน่งผู้บริหารหรือผู้จัดการ ซึ่งส่วนใหญ่ไม่ได้ค่า OT ส่วนพนักงานทั่วไป บริษัทต้องจ่ายค่า OT ถ้างานไม่เสร็จ พนักงานคนไทยก็อาจต้อง OT บ้าง แต่ในมุมของบริษัท ถ้า OT มากไป ค่าใช้จ่ายก็จะบานปลาย บริษัทจึงไม่อยากให้พนักงาน OT เยอะ
กลับกัน หัวหน้าที่เป็นผู้บริหาร OT เท่าไรบริษัทก็ไม่ต้องจ่ายเพิ่ม แรงกดดันเรื่องเงินที่คอยเบรกว่า "พอแล้วนะ" จึงไม่มี พอไม่มีอะไรมาเบรก เขาก็อาจ OT ไปเรื่อย ๆ ผมคิดว่านี่อาจเป็นเหตุผลหนึ่งที่ออฟฟิศหลังเลิกงานที่เยอรมนี ถึงเหลือแต่คนญี่ปุ่นอย่างที่เล่าไปครับ
เหตุผลที่ 3: นาฬิกาของบริษัทแม่
ข้อนี้เป็นเรื่องเฉพาะของคนที่ถูกส่งมาจากบริษัทแม่เลยครับ เขามีงานที่ต้องคุยกับบริษัทแม่ที่ญี่ปุ่นแน่นอน ต้องรายงานความคืบหน้าของสาขาที่ไทย เพราะบริษัทแม่อยากรู้ว่าโปรเจกต์เป็นอย่างไรบ้าง แล้วยังมีคำขอจากบริษัทแม่อีกมากมาย เช่น ขอข้อมูลชุดนี้หน่อย ช่วยแจ้งกฎข้อนี้ให้พนักงานคนไทยทราบหน่อย
ปัญหาคือเวลาที่ญี่ปุ่นเร็วกว่าไทย 2 ชั่วโมง ตั้งแต่เช้าจนถึงเวลาเลิกงานของญี่ปุ่นประมาณ 6 โมงเย็น ซึ่งที่ไทยคือ 4 โมงเย็น หัวหน้าอาจต้องประชุมหรือตอบบริษัทแม่แทบทั้งวัน กว่าจะได้ลงมือทำงานของฝั่งไทยจริง ๆ ก็อาจเป็นช่วงหลัง 6 โมงเย็นไปแล้ว แบบนี้ก็ต้อง OT แน่นอน แต่ก็ไม่ใช่ทุกบริษัทนะครับ
ชูจิเล่าว่าเจ้านายคนญี่ปุ่นสมัยที่ชูจิทำงานในไทย กลับเป็นอีกแบบหนึ่ง คือชอบมาแต่เช้า บริษัทเข้างาน 9 โมง แต่เจ้านายมาตั้งแต่ 7 โมงเพื่อประชุม ปกติที่ญี่ปุ่นเขาไม่ได้ประชุมเช้าขนาดนั้น แต่บางทีก็เลี่ยงไม่ได้ ผมว่าตรงนี้น่าสนใจครับ เพราะไทยกับญี่ปุ่นต่างกันแค่ 2 ชั่วโมง บางคนจึงคิดว่าแค่นี้ไม่เป็นไร ตื่นเช้าหน่อยก็เข้าประชุมตามเวลาญี่ปุ่นได้ แต่ถ้าเป็นเยอรมนีที่ต่างกันหลายชั่วโมง คงไม่มีใครอยากตื่นกลางดึกมาประชุม ฝั่งญี่ปุ่นก็เลยเกรงใจ ส่วนกับไทย ความเกรงใจตรงนั้นอาจน้อยกว่า ผลคือหัวหน้าคนญี่ปุ่นในไทยอาจต้องทำงานตั้งแต่เช้ามืดยันดึก
"ชอบ" หรือ "จำเป็น"
มาถึงตรงนี้ ผมว่าคำว่า "คนญี่ปุ่นชอบ OT" อาจไม่ตรงนักครับ เขาอาจไม่ได้ชอบ แต่จำเป็นต้อง OT งานที่ขยายแบบอะมีบา ค่า OT ที่ไม่มีเบรก และนาฬิกาของบริษัทแม่ ทั้งสามอย่างค่อย ๆ ดันให้หัวหน้าคนญี่ปุ่นในไทยอยู่ดึก โดยที่เจ้าตัวอาจไม่ได้เลือกเอง
ทั้งหมดนี้มาจากประสบการณ์ของผมกับชูจิเท่านั้น จึงน่าจะมีเหตุผลอื่นที่เรายังไม่ได้พูดถึง ถ้าคุณมีไอเดีย เขียนไว้ในคอมเมนต์ได้เลยครับ และครั้งหน้าที่เห็นหัวหน้าคนญี่ปุ่น OT ทุกวัน ก่อนจะสรุปไปเองว่าเขาบ้างาน ลองถามเขาสักครั้งก็ได้ "หัวหน้าครับ เห็น OT ทุกวันเลย งานหนักขนาดนั้นเลยเหรอครับ" คุณอาจได้คำตอบที่ไม่เคยรู้มาก่อนครับ
ในช่องนี้ ผม (คนญี่ปุ่น) และชูจิ (คนไทย) จะมาวิเคราะห์วิธีคิดและวัฒนธรรมของคนไทยและคนญี่ปุ่นด้วยกัน เราไม่ได้ตัดสินว่าฝ่ายไหนถูกหรือผิด
ผู้ดำเนินรายการ: เรียว ฟูจิโอกะ / ชูจิ ดำเนินการโดย บริษัท มิชิ แอนด์ จำกัด (Michi & Co., Ltd.) กรุงเทพฯ